Thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh trong pháp luật Việt Nam

Trả lời

Chào anh T.V.H, tôi hiểu sự lo lắng của gia đình anh về tình trạng của em trai. Trường hợp của em trai anh có thể liên quan đến biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh, một quy định quan trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam nhằm xử lý những người có hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng do mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi.

Biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh là gì?

Biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh là việc cơ quan, người có thẩm quyền buộc người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc người đang chấp hành án mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình phải điều trị tại cơ sở chữa bệnh bắt buộc. Mục đích của biện pháp này không phải là hình phạt mà là để điều trị, phục hồi sức khỏe cho người bệnh và đồng thời bảo vệ an toàn cho cộng đồng. Luật Thi hành án hình sự quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành các biện pháp tư pháp, trong đó có biện pháp bắt buộc chữa bệnh ^[1].

Đối tượng và cơ quan có thẩm quyền quyết định

Đối tượng áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh bao gồm:

Việc quyết định áp dụng biện pháp này thuộc thẩm quyền của Tòa án hoặc Viện kiểm sát. Cụ thể, các bản án, quyết định về áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh là một trong những loại bản án, quyết định được thi hành theo quy định của pháp luật ^[2]. Điều này có nghĩa là, sau khi có quyết định của Tòa án, biện pháp này sẽ được tổ chức thi hành.

Quy trình thi hành và các điều kiện đảm bảo

Khi Tòa án đã ra quyết định về việc áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh, cơ quan có thẩm quyền sẽ tổ chức đưa người bệnh đến cơ sở chữa bệnh bắt buộc. Tại đây, người bệnh sẽ được điều trị theo phác đồ y tế phù hợp. Nhà nước có trách nhiệm đảm bảo các điều kiện cần thiết để thi hành biện pháp này. Điều 133 của Luật Thi hành án hình sự 2025 (dự kiến có hiệu lực) cũng nhấn mạnh rằng Nhà nước sẽ bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí để thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh ^[3]. Điều này cho thấy sự quan tâm của pháp luật trong việc đảm bảo quyền được chữa bệnh và điều kiện điều trị tốt nhất cho những đối tượng này.

Trong trường hợp của em trai anh, nếu các cơ quan tố tụng xác định em anh đã thực hiện hành vi gây thương tích do mắc bệnh tâm thần làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, thì khả năng cao Tòa án sẽ quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thay vì hình phạt tù. Gia đình nên phối hợp chặt chẽ với cơ quan điều tra, cung cấp đầy đủ hồ sơ bệnh án (nếu có) và thông tin về tình trạng sức khỏe tâm thần của em trai để quá trình đánh giá được chính xác.