Quyền tác giả và phân chia tiền bản quyền đối với tác phẩm
“Chị là họa sĩ tự do ở Quận 3, TP.HCM. Chị và một người bạn cùng nhau vẽ một bộ tranh minh họa cho một cuốn sách thiếu nhi. Bây giờ cuốn sách bán rất chạy và nhà xuất bản muốn trả tiền bản quyền. Chị và bạn đang tranh cãi về việc chia tiền thế nào vì ban đầu chỉ thỏa thuận miệng. Chị muốn biết pháp luật quy định thế nào về tác phẩm và việc phân chia tiền bản quyền trong trường hợp này, đặc biệt khi cả hai đều đóng góp công sức.”
Trả lời
1. Tác phẩm và quyền tác giả theo quy định pháp luật
Theo quy định pháp luật, tác phẩm được hiểu là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào. Bộ tranh minh họa mà chị và bạn đã cùng nhau sáng tạo chính là một tác phẩm được pháp luật bảo hộ quyền tác giả. Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký
[1].2. Nguyên tắc xác định và phân chia tiền bản quyền cho đồng chủ sở hữu
Trong trường hợp của chị, khi chị và người bạn cùng nhau sáng tạo bộ tranh minh họa mà không có thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản về tỷ lệ đóng góp, pháp luật có quy định về nguyên tắc phân chia tiền bản quyền. Cụ thể, các đồng chủ sở hữu quyền tác giả sẽ thỏa thuận về tỷ lệ phân chia tiền bản quyền theo phần tham gia sáng tạo đối với toàn bộ tác phẩm và phù hợp với hình thức khai thác, sử dụng
[1].Điều này có nghĩa là, việc phân chia tiền bản quyền sẽ dựa trên mức độ đóng góp công sức, ý tưởng, kỹ năng của mỗi người vào việc hình thành nên bộ tranh. Nếu hai bên không đạt được thỏa thuận, có thể cần đến sự hỗ trợ của cơ quan có thẩm quyền hoặc giải quyết tranh chấp thông qua tòa án để xác định tỷ lệ này dựa trên bằng chứng về sự đóng góp thực tế của mỗi người.
3. Phạm vi điều chỉnh của các văn bản pháp luật
Để giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền tác giả và tiền bản quyền cho tác phẩm, chúng ta cần tìm hiểu các quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ. Mỗi lĩnh vực của đời sống xã hội đều được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật chuyên biệt. Ví dụ, Luật Bảo hiểm xã hội quy định về quyền, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với bảo hiểm xã hội và tổ chức thực hiện bảo hiểm xã hội
[2], hoặc quy định về chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội [3]. Tương tự, các vấn đề về quốc phòng sẽ được điều chỉnh bởi các quy định về nguyên tắc, chính sách, hoạt động cơ bản về quốc phòng [4]. Do đó, đối với vấn đề liên quan đến tác phẩm và bản quyền, Luật Sở hữu trí tuệ là văn bản pháp luật chủ đạo để chị tham khảo và áp dụng.