Năng lực xã hội của người cao tuổi và các quy định liên quan
“Chào luật sư, tôi là cô Hạnh, 68 tuổi, ở quận 3, TP.HCM. Tôi đã về hưu được vài năm rồi nhưng vẫn muốn được tham gia các hoạt động xã hội, gặp gỡ bạn bè để không cảm thấy cô đơn. Gần đây tôi nghe nói nhiều về 'năng lực xã hội của người cao tuổi' và muốn biết pháp luật có quy định gì để hỗ trợ chúng tôi duy trì khả năng này không, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội ngày càng hiện đại?”
Trả lời
Khái niệm Năng lực xã hội của người cao tuổi
Kính chào Cô N.T.H, chúng tôi hiểu sự quan tâm của cô về việc duy trì các mối quan hệ xã hội khi về hưu. Năng lực xã hội của người cao tuổi được hiểu là khả năng duy trì, thích ứng và tham gia vào các mối quan hệ xã hội, giúp họ tiếp tục cống hiến cho gia đình và xã hội. Đây là một yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng cuộc sống, sức khỏe tinh thần và sự hòa nhập của người cao tuổi trong cộng đồng.
Pháp luật về thích ứng với già hóa dân số
Mặc dù pháp luật Việt Nam chưa có một văn bản riêng biệt định nghĩa cụ thể về "năng lực xã hội của người cao tuổi", nhưng các quy định pháp luật đã và đang quan tâm đến vấn đề già hóa dân số và các chính sách liên quan đến người cao tuổi. Ví dụ, trong phạm vi điều chỉnh của một số văn bản pháp luật, việc "thích ứng với già hóa dân số" đã được đề cập như một nội dung quan trọng của công tác dân số
[1]. Điều này cho thấy Nhà nước nhận thức được tầm quan trọng của việc chuẩn bị và hỗ trợ xã hội để người dân, đặc biệt là người cao tuổi, có thể sống một cách tích cực và có ích.Nguyên tắc và trách nhiệm trong công tác dân số
Để đảm bảo hiệu quả của công tác dân số, trong đó có việc hỗ trợ người cao tuổi duy trì năng lực xã hội, pháp luật cũng quy định các nguyên tắc cơ bản. Một trong số đó là việc bảo đảm sự chủ động, tự nguyện, bình đẳng và đề cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng, gia đình trong việc thực hiện công tác dân số
[2]. Điều này ngụ ý rằng bản thân người cao tuổi và gia đình cũng có vai trò chủ động trong việc duy trì và phát huy năng lực xã hội. Hơn nữa, việc lồng ghép các yếu tố dân số vào xây dựng và triển khai các chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cũng là một nguyên tắc quan trọng [2], nhằm tạo ra một môi trường thuận lợi cho người cao tuổi tham gia và đóng góp.Phạm vi điều chỉnh chung của các luật cũng bao gồm trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan
[3], điều này có thể được hiểu rộng ra là các tổ chức xã hội, cộng đồng cũng có trách nhiệm hỗ trợ người cao tuổi trong việc duy trì các mối quan hệ và hoạt động xã hội.Tầm quan trọng của việc duy trì năng lực xã hội
Việc duy trì năng lực xã hội không chỉ giúp người cao tuổi như cô Hạnh tránh được cảm giác cô đơn mà còn góp phần vào sự phát triển chung của xã hội. Khi người cao tuổi được tạo điều kiện để tham gia, cống hiến, họ sẽ truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức cho thế hệ trẻ, đồng thời giữ gìn các giá trị văn hóa, truyền thống. Điều này cũng phù hợp với mục tiêu chung của công tác dân số là nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số
[1].