Khái niệm Phí và bản chất các khoản thu dịch vụ công
“Ông P.V.T, chủ một cửa hàng kinh doanh nhỏ ở Quận 1, TP.HCM, vừa nộp hồ sơ xin cấp giấy phép an toàn thực phẩm. Cơ quan cấp phép yêu cầu ông đóng một khoản tiền và gọi đó là "phí thẩm định". Ông T. thắc mắc không biết khoản tiền này có đúng là "phí" theo quy định pháp luật không, hay là một loại thuế, lệ phí khác, và tại sao ông phải đóng.”
Trả lời
Chào ông P.V.T, về thắc mắc của ông liên quan đến khoản tiền "phí thẩm định" khi xin cấp giấy phép an toàn thực phẩm, chúng tôi xin tư vấn như sau:
Phí là gì theo quy định pháp luật?
Theo định nghĩa trong Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi 2025 (VBHN) (19/VBHN-VPQH), phí là "khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ khi được cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công được quy định trong Danh mục phí ban hành kèm theo Luật này." Điều này có nghĩa là, khoản tiền ông P.V.T phải đóng cho dịch vụ thẩm định hồ sơ xin cấp giấy phép an toàn thực phẩm có thể chính là một khoản phí.
Bản chất và mục đích của "phí"
Bản chất của phí là một khoản thu mang tính bù đắp chi phí và phục vụ. Điều này khác với thuế (là khoản thu bắt buộc không hoàn trả, không mang tính đối giá trực tiếp) hay lệ phí (thường là khoản thu nhỏ, mang tính hành chính, không nhằm bù đắp chi phí toàn bộ). Mục đích chính của phí là để cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn kinh phí để duy trì và phát triển các dịch vụ công mà họ cung cấp. Ví dụ, việc thẩm định hồ sơ an toàn thực phẩm đòi hỏi nhân lực, thời gian và chuyên môn, và khoản phí ông đóng sẽ góp phần chi trả cho các hoạt động này. Các hoạt động của cơ quan nhà nước được quy định cụ thể trong các luật chuyên ngành, chẳng hạn như Luật Bảo hiểm xã hội quy định về quyền và trách nhiệm trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội
[1], hay Luật về hoạt động hóa chất quy định về an toàn hóa chất [2].Phân biệt "phí" với các khoản thu khác
Để xác định khoản tiền ông P.V.T phải đóng có phải là phí hay không, cần xem xét hai yếu tố chính:
Quyền và nghĩa vụ liên quan đến phí dịch vụ công
Khi cơ quan nhà nước yêu cầu đóng phí, ông P.V.T có quyền được biết rõ về căn cứ pháp lý của khoản phí đó, mức thu, và mục đích sử dụng. Ngược lại, khi đã được cung cấp dịch vụ công và khoản phí được quy định hợp pháp, ông có nghĩa vụ phải đóng khoản tiền này để nhận được dịch vụ. Việc minh bạch thông tin về phí giúp đảm bảo quyền lợi của người dân và doanh nghiệp.