Hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân

Trả lời

Nhận diện hoạt động 'Nhận tiền gửi'

Theo định nghĩa pháp luật, nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. Dựa trên mô tả của Anh T.V.K về việc khách hàng nạp tiền vào tài khoản tại cửa hàng để dùng dần và được hưởng lãi suất, hoạt động này có dấu hiệu rất rõ ràng của việc nhận tiền gửi. Đặc biệt, việc có trả lãi suất càng củng cố thêm tính chất của hoạt động này là một hình thức huy động vốn, không đơn thuần là thanh toán trả trước cho hàng hóa, dịch vụ.

Quy định pháp luật đối với hoạt động nhận tiền gửi

Hoạt động nhận tiền gửi là một hoạt động kinh doanh có điều kiện và được pháp luật Việt Nam quy định rất chặt chẽ. Các doanh nghiệp thông thường được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp ^[1] sẽ không được phép thực hiện hoạt động này. Luật Doanh nghiệp chủ yếu quy định về việc thành lập, tổ chức quản lý, tổ chức lại, giải thể và hoạt động có liên quan của các loại hình doanh nghiệp, chứ không điều chỉnh các hoạt động tài chính chuyên biệt như nhận tiền gửi.

Hoạt động nhận tiền gửi thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về các tổ chức tín dụng. Cụ thể, chỉ các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và một số loại hình công ty tài chính tổng hợp được cấp phép mới được thực hiện hoạt động này. Ví dụ, Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025 quy định rõ rằng "Công ty tài chính tổng hợp có hoạt động nhận tiền gửi phải mở tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Nhà nước và duy trì số tiền dự trữ bắt buộc trên tài khoản này" ^[3]. Điều này cho thấy sự quản lý nghiêm ngặt của Nhà nước đối với hoạt động huy động vốn từ công chúng.

Rủi ro pháp lý và khuyến nghị

Nếu chuỗi cửa hàng tiện lợi của Anh T.V.K thực hiện hoạt động nhận tiền gửi mà không phải là tổ chức tín dụng hoặc không được cấp phép theo quy định của pháp luật về các tổ chức tín dụng, Anh T.V.K sẽ vi phạm các quy định pháp luật về hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan. Vi phạm này có thể dẫn đến các chế tài hành chính rất nặng, thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ và quy mô vi phạm. Ngay cả các quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở ^[2] cũng không liên quan đến việc cho phép một doanh nghiệp thông thường thực hiện hoạt động tài chính đặc thù này.

Do đó, để tránh rủi ro pháp lý, Anh T.V.K cần xem xét lại mô hình kinh doanh này. Nếu mục đích chỉ là khuyến khích khách hàng trả trước cho dịch vụ/sản phẩm mà không phải là huy động vốn có hoàn trả gốc và lãi, Anh T.V.K có thể thiết kế chương trình khách hàng thân thiết dưới dạng thẻ trả trước (prepaid card) hoặc ví điện tử (e-wallet) nhưng phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt và không được phép trả lãi suất. Nếu vẫn muốn thực hiện hoạt động nhận tiền gửi có lãi, Anh T.V.K sẽ phải thành lập một tổ chức tín dụng hoặc công ty tài chính và đáp ứng đầy đủ các điều kiện cấp phép vô cùng chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.