Hoạt động kinh doanh và pháp lý của Sản phẩm phái sinh tại Việt Nam
“Chào Tuvannhanh.com, tôi là Anh Q.T.H, một nhà đầu tư cá nhân ở quận 1, TP.HCM. Tôi đang rất quan tâm đến việc tìm hiểu và tham gia vào thị trường sản phẩm phái sinh để đa dạng hóa danh mục đầu tư của mình. Tôi nghe nói các ngân hàng lớn có cung cấp các sản phẩm này nhưng tôi không rõ liệu pháp luật hiện hành có cho phép cá nhân như tôi tham gia hay không, và cụ thể thì có những loại sản phẩm phái sinh nào tôi có thể giao dịch. Tôi rất mong được tư vấn về khung pháp lý để tôi có thể tự tin hơn khi tìm hiểu lĩnh vực này.”
Trả lời
Khái niệm và Tổng quan về Sản phẩm phái sinh
Sản phẩm phái sinh là các công cụ tài chính có giá trị được định giá dựa trên sự biến động giá trị dự kiến của một tài sản tài chính gốc, ví dụ như lãi suất, ngoại hối, tiền tệ hoặc các loại tài sản tài chính khác. Đây là một lĩnh vực phức tạp nhưng tiềm năng trong đầu tư, được cung cấp bởi các tổ chức tín dụng và các ngân hàng
[2].Quy định pháp lý về kinh doanh Sản phẩm phái sinh
Để giải đáp thắc mắc của Anh Q.T.H về việc tham gia và các giới hạn giao dịch đối với sản phẩm phái sinh, Nghị định số 329/2025/NĐ-CP đã có những quy định cụ thể. Theo Điều 57 của Nghị định này, các ngân hàng thương mại 100% vốn trong nước được phép thực hiện các hoạt động liên quan đến sản phẩm phái sinh với cá nhân, tổ chức ngoài lãnh thổ Việt Nam
[1]. Cụ thể, ngân hàng có thể:* Kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh lãi suất, nhưng cần lưu ý là không bao gồm các giao dịch phái sinh liên quan đến đồng Việt Nam. * Cung ứng sản phẩm phái sinh giá cả hàng hóa, cũng không bao gồm các giao dịch phái sinh liên quan đến đồng Việt Nam.
Như vậy, các ngân hàng có khả năng cung cấp các sản phẩm phái sinh quốc tế cho nhà đầu tư. Việc Anh Q.T.H là nhà đầu tư cá nhân có được tham gia hay không sẽ phụ thuộc vào chính sách nội bộ của từng ngân hàng và các điều kiện cụ thể mà họ đưa ra, tất cả phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành.
Mối liên hệ với Luật Đấu thầu và Lưu ý khác
Khái niệm sản phẩm phái sinh là một công cụ tài chính và hoạt động giao dịch chủ yếu nằm dưới sự điều chỉnh của các văn bản pháp luật chuyên ngành về tài chính, ngân hàng. Mặc dù Luật Đấu thầu năm 2013 được đề cập là văn bản gốc, nhưng Luật này chủ yếu quy định về các hoạt động đấu thầu để lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp đối với các gói thầu thuộc dự án sử dụng vốn nhà nước
[3]. Do đó, việc giao dịch sản phẩm phái sinh trực tiếp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu. Tuy nhiên, nếu một tổ chức tín dụng tham gia vào hoạt động đấu thầu để mua sắm các hệ thống công nghệ, dịch vụ tư vấn phục vụ cho việc kinh doanh sản phẩm phái sinh của mình, thì các quy định của Luật Đấu thầu mới được áp dụng. Anh Q.T.H cần phân biệt rõ ràng giữa hoạt động đầu tư tài chính cá nhân vào sản phẩm phái sinh và các hoạt động hành chính, mua sắm của các tổ chức tài chính.