Dự án đầu tư ngoài ngân sách và nhu cầu tái định cư
“Tôi là ông Trần Văn Hùng, chủ một xưởng mộc nhỏ ở huyện Bình Chánh, TP.HCM. Gần đây, chính quyền thông báo sẽ thu hồi đất của gia đình tôi để thực hiện một dự án khu dân cư mới do một công ty tư nhân đầu tư. Tôi không hiểu tại sao dự án tư nhân mà Nhà nước lại thu hồi đất và liệu gia đình tôi có được bố trí tái định cư không?”
Trả lời
Hiểu rõ về dự án và bối cảnh thu hồi đất
Trường hợp của Ông Hùng liên quan đến một loại hình dự án đặc biệt, đó là "Dự án đầu tư xây dựng không phải bằng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước có nhu cầu nhà ở tái định cư". Theo định nghĩa, đây là các dự án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ do các thành phần kinh tế (như công ty tư nhân) đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn không phải từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là Nhà nước vẫn thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng để phục vụ dự án này. Điều này có nghĩa là mặc dù nguồn vốn đầu tư là của tư nhân, nhưng quá trình thu hồi đất vẫn tuân theo các quy định của pháp luật về đất đai và bồi thường, giải phóng mặt bằng của Nhà nước. Nghị định số 84/2013/NĐ-CP quy định về việc phát triển và quản lý sử dụng nhà ở tái định cư phục vụ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án xây dựng công trình sử dụng cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng
[1]. Việc phát triển khu dân cư mới theo quy hoạch thường được coi là phục vụ lợi ích công cộng.Quyền được tái định cư của hộ gia đình Ông Hùng
Với việc Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án khu dân cư mới, gia đình Ông Hùng hoàn toàn thuộc đối tượng được áp dụng các quy định về nhà ở tái định cư. Cụ thể, Nghị định số 84/2013/NĐ-CP quy định rõ rằng các hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án xây dựng công trình sử dụng cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng theo quy hoạch, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt sẽ thuộc đối tượng áp dụng
[2].Nguyên tắc phát triển nhà ở tái định cư cũng nhấn mạnh rằng việc bố trí tái định cư phải đảm bảo cho các hộ gia đình, cá nhân có điều kiện ở, sinh hoạt, sản xuất tốt hơn hoặc tương đương nơi ở cũ
[3]. Điều này có nghĩa là Ông Hùng có quyền được xem xét bố trí nhà ở hoặc đất ở tái định cư với điều kiện sống không thấp hơn trước đây, và cần đảm bảo đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.Quy trình và trách nhiệm của cơ quan nhà nước
Để đảm bảo có đủ quỹ đất cho tái định cư, các cơ quan có thẩm quyền phải bố trí quỹ đất đáp ứng nhu cầu tái định cư trên địa bàn trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất
[4]. Do đó, chính quyền địa phương có trách nhiệm lập kế hoạch và đảm bảo có phương án tái định cư phù hợp cho gia đình Ông Hùng và các hộ dân khác bị ảnh hưởng bởi dự án này. Ông Hùng nên liên hệ với cơ quan chức năng tại địa phương (ví dụ: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng) để tìm hiểu chi tiết về kế hoạch và phương án tái định cư cụ thể cho trường hợp của mình.