Doanh nghiệp nhà nước
“Chào luật sư, tôi đang có dự định mở công ty sản xuất vật liệu xây dựng ở Bình Dương. Nghe nói có nhiều doanh nghiệp nhà nước cũng hoạt động trong ngành này và được ưu ái nhiều chính sách. Tôi muốn hỏi là doanh nghiệp nhà nước được định nghĩa thế nào, liệu có phải tất cả đều do Nhà nước nắm giữ 100% vốn không, và quyền lợi, nghĩa vụ của họ có khác gì so với doanh nghiệp tư nhân chúng tôi không? Tôi hơi lo lắng về sự cạnh tranh không công bằng.”
Trả lời
Khái niệm và đặc điểm của Doanh nghiệp nhà nước
Theo quy định pháp luật Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước được định nghĩa là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Khái niệm này xuất phát từ các văn bản pháp lý nền tảng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
[1], thể hiện sự kiểm soát hoàn toàn của Nhà nước đối với tài sản và hoạt động của doanh nghiệp. Điều này phân biệt rõ ràng doanh nghiệp nhà nước với các loại hình doanh nghiệp khác có sự tham gia của vốn tư nhân hoặc vốn nhà nước dưới 100%.Vai trò và quản lý của Doanh nghiệp nhà nước
Các doanh nghiệp nhà nước thường được thành lập và hoạt động trong các ngành, lĩnh vực quan trọng, thiết yếu đối với nền kinh tế hoặc đảm bảo an sinh xã hội, quốc phòng an ninh mà các thành phần kinh tế khác không ưu tiên hoặc không đủ khả năng thực hiện. Với tư cách là chủ sở hữu, Nhà nước thông qua các cơ quan đại diện để thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với các doanh nghiệp này. Ngoài ra, các hoạt động nội bộ và định hướng phát triển của doanh nghiệp nhà nước còn chịu sự giám sát và chỉ đạo từ các tổ chức chính trị - xã hội, bao gồm cả sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua các tổ chức cơ sở đảng
[2].Quyền lợi và nghĩa vụ tài chính đặc thù
Do bản chất sở hữu nhà nước, doanh nghiệp nhà nước có những quyền lợi và nghĩa vụ tài chính đặc thù. Một trong những điểm khác biệt quan trọng là phần lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (mà Ủy ban nhân dân cấp tỉnh là đại diện chủ sở hữu) sau khi trích lập các quỹ sẽ được nộp vào ngân sách địa phương
[3]. Điều này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước và nguồn thu công. Việc Nhà nước là chủ sở hữu cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể được hưởng một số chính sách hỗ trợ hoặc ưu đãi nhất định nhằm thực hiện các mục tiêu công ích, tạo ra môi trường cạnh tranh có những đặc điểm riêng biệt so với doanh nghiệp tư nhân của chị P.T.H.